Jednym z dokumentów często przedkładanych notariuszom jest zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego, dotyczące podatku od spadków i darowizn od nabycia przedmiotu czynności notarialnej, polegającej na jego zbyciu lub obciążeniu. W mediach można znaleźć informację, że w ramach deregulacji od 13.07.2025r. wyeliminowano ten obowiązek. Czy to prawda? Jaki jest rzeczywisty zakres deregulacji?
Spis treści
Zaświadczenie z urzędu skarbowego – stan prawny do 31.12.2006r.
Wymóg przedkładania notariuszowi dokumentów administracji podatkowej ma długą historię. Już w dekrecie z 03.02.1947r. o podatku od nabycia praw majątkowych wprowadzono przepis art. 22 ust. 4 (od 19.02.1951r. – art. 19 ust. 3): „Jeżeli przedmiotem aktu notarialnego, który ma być sporządzony, lub dokumentu, co do którego notariusz ma uwierzytelnić podpis, ma być zbycie praw majątkowych, a z treści aktu lub dokumentu wynika, że prawo majątkowe zostało uzyskane przez zbywcę w drodze spadkobrania, zapisu, dalszego zapisu lub polecenia, notariusz może sporządzić akt lub uwierzytelnić własnoręczność podpisu tylko za uprzednim zezwoleniem władzy podatkowej lub po stwierdzeniu, że należny podatek od nabycia tych praw został uiszczony.”.
Po uchyleniu wspomnianego dekretu obowiązywała ustawa z 19.12.1975r. o podatku od spadków i darowizn, której art. 17 ust. 5 stanowił: „Jeżeli przedmiotem aktu notarialnego, który ma być sporządzony, lub dokumentu, co do którego notariusz ma uwierzytelnić podpis, ma być zbycie lub obciążenie rzeczy i praw majątkowych uzyskanych przez zbywcę w drodze spadku lub zasiedzenia, notariusz może sporządzić akt lub uwierzytelnić własnoręczność podpisu tylko za uprzednią zgodą terenowego organu administracji państwowej lub po stwierdzeniu, że należy podatek od nabycia własności tych rzeczy i praw majątkowych został uiszczony.”.
Treść art. 17 ust. 5 ustawy z 19.12.1975r. została w zasadzie powtórzona w art. 19 ust. 6 obowiązującej obecnie ustawy z 28.07.1983r. o podatku od spadków i darowizn (dalej: ustawa). Jedyna zmiana polegała na zastąpieniu terenowego organu administracji państwowej przez urząd skarbowy.
Przepis ten był nowelizowany:
- od 01.01.2003r. uzyskał brzmienie: „Jeżeli przedmiotem aktu notarialnego, który ma być sporządzony, lub dokumentu, co do którego notariusz ma uwierzytelnić podpis, ma być zbycie praw do spadku albo zbycie lub obciążenie rzeczy lub praw majątkowych uzyskanych przez zbywcę w drodze spadku lub zasiedzenia, notariusz może sporządzić akt lub uwierzytelnić własnoręczność podpisu tylko za uprzednią pisemną zgodą urzędu skarbowego albo po stwierdzeniu przez urząd skarbowy, że nabycie spadku jest zwolnione od podatku lub że należny podatek został zapłacony albo prawo do wydania decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego uległo przedawnieniu.”,
- od 01.09.2003r. urząd skarbowy został zastąpiony przez naczelnika urzędu skarbowego.
Zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego – stan prawny od 01.01.2007r. do 12.07.2025r.
Zakres stosowania art. 19 ust. 6 ustawy zwiększył się od wejścia w życie z dniem 01.01.2007r. kolejnej nowelizacji, wprowadzonej ustawą z 16.11.2006r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej: ustawa zmieniająca).
Po nowelizacji, jeżeli przedmiotem aktu notarialnego, który ma być sporządzony, lub dokumentu, co do którego notariusz ma uwierzytelnić podpis, ma być:
- zbycie praw do spadku,
- zbycie lub obciążenie rzeczy lub praw majątkowych uzyskanych tytułem określonym w art. 1 ustawy, tj.:
a) dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego,
b) darowizny, polecenia darczyńcy,
c) zasiedzenia,
d) nieodpłatnego zniesienia współwłasności,
e) zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu,
f) nieodpłatnej renty,
notariusz może dokonać tych czynności tylko w 2 sytuacjach:
A. za uprzednią pisemną zgodą naczelnika urzędu skarbowego, albo
B. po przedstawieniu zaświadczenia wydanego przez naczelnika urzędu skarbowego potwierdzającego, że:
- nabycie jest zwolnione od podatku, albo
- należny podatek został zapłacony, albo
- zobowiązanie podatkowe wygasło wskutek przedawnienia.
W myśl art. 1a przepisy ustawy o nieodpłatnym zniesieniu współwłasności stosuje się odpowiednio do nieodpłatnego:
- nabycia własności rzeczy wspólnej (wspólnego prawa majątkowego) albo jej części przez niektórych dotychczasowych współwłaścicieli na dalszą współwłasność,
- wyodrębnienia własności lokali na rzecz niektórych lub wszystkich współwłaścicieli.
Z art. 3 ust. 1 ustawy zmieniającej wynika jednak, że w przypadku rzeczy lub praw majątkowych nabytych przed 01.01.2007r. obowiązek dostarczenia notariuszowi dokumentu z urzędu skarbowego obejmuje wyłącznie:
- zbycie praw do spadku,
- zbycie lub obciążenie rzeczy lub praw majątkowych uzyskanych przez zbywcę w drodze spadku lub zasiedzenia.
Nie ma znaczenia, na jakiej podstawie następuje zbycie, może to być np. umowa sprzedaży, zamiany lub darowizny. Przez obciążenie rzeczy lub praw majątkowych należy rozumieć np. ustanowienie hipoteki, użytkowania lub służebności. Wymienionych wyżej dokumentów nie można zastąpić decyzją ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego i dowodem wpłaty podatku.
Obowiązek nałożony na notariuszy ma na celu umożliwienie sprawnego wymiaru podatku. Dokument jest opisywany w treści aktu (klauzuli poświadczeniowej), jednak brak wymaganego zaświadczenia (zgody) nie powoduje nieważności czynności notarialnej.
Wymóg ten dotyczy wyłącznie:
- osób fizycznych, gdyż inne podmioty nie są podatnikami podatku od spadków i darowizn,
- zbywców praw do spadku, rzeczy lub praw majątkowych, a także osób ustanawiających obciążenie, nie zaś ich poprzedników prawnych.
Zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego – zmiana od 13.07.2025r.
Z dniem 13.07.2025r. zaczął obowiązywać art. 19 ust. 7 ustawy, wprowadzony ustawą z 21.05.2025r. o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego (dalej: ustawa deregulacyjna): „Przepisu ust. 6 nie stosuje się, gdy zbywane lub obciążane rzeczy lub prawa majątkowe zostały nabyte na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego.”.
Ustawa deregulacyjna pozostawiła w mocy obowiązujące do tej pory i omówione wyżej przepisy ustawy. W związku z tym wyłączenie wynikające z art. 19 ust. 7 ustawy nie dotyczy sytuacji, gdy nabycie nastąpiło na innej podstawie niż tam wymieniona. Tym samym zaświadczenie (zgoda) naczelnika urzędu skarbowego jest nadal wymagana np. w przypadku:
- zbycia praw do spadku,
- zbycia lub obciążenia rzeczy lub praw majątkowych uzyskanych tytułem:
a) dziedziczenia (ustawowego i testamentowego), również w przypadku sporządzenia:
– testamentu notarialnego,
– notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia,
b) zapisu windykacyjnego,
c) darowizny, jeżeli umowę zawarto w innej formie, np. pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi,
d) nieodpłatnego zniesienia współwłasności dokonanego w inny sposób niż na podstawie umowy w formie aktu notarialnego, np. na podstawie:
– postanowienia sądu,
– umowy w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi,
e) zasiedzenia.
Stan prawny: 13.07.2025r.
