Przyrost w prawie spadkowym

Czym jest przyrost w prawie spadkowym? Kiedy i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie? Kogo może dotyczyć? Jakie warunki muszą zostać spełnione, by można było z niego skorzystać?

Czym jest przyrost w prawie spadkowym?

1. Przyrost jest instytucją prawa spadkowego i wyjątkiem od zasady awaryjnego działania dziedziczenia ustawowego w sytuacji, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy w testamencie albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą.
2. Definicję przyrostu znajdziemy w art. 965 Kodeksu cywilnego (dalej: KC): jeżeli spadkodawca powołał kilku spadkobierców testamentowych, a jeden z nich nie chce lub nie może być spadkobiercą, przeznaczony dla niego udział, w braku odmiennej woli spadkodawcy, przypada pozostałym spadkobiercom testamentowym w stosunku do przypadających im udziałów (przyrost).
3. Przyrost wprowadzono do prawa spadkowego w celu zabezpieczenia realizacji domniemanej woli testatora, czyli osoby sporządzającej testament:
   a) powołanie spadkobiercy świadczy o zamiarze wyłączenia dziedziczenia ustawowego w odniesieniu do przypadającej temu spadkobiercy części spadku,
   b) w związku z tym przyjmuje się, że zwolniony udział powinien przypaść pozostałym spadkobiercom testamentowym (o ile zostali powołani), a nie ustawowym.

Co oznacza, że ktoś nie chce lub nie może być spadkobiercą?

1. Nie chce być spadkobiercą osoba, która odrzuciła spadek po śmierci spadkodawcy (art. 1020 KC).
2. Nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje (art. 927 § 1 KC), przy czym:
   a) dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe (art. 927 § 2 KC),
   b) fundacja lub fundacja rodzinna, ustanowiona w testamencie przez spadkodawcę może być spadkobiercą, jeżeli zostanie wpisana do rejestru w ciągu 2 lat od ogłoszenia testamentu (art. 927 § 3 KC),
   c) nie może być spadkobiercą również spadkobierca, który został uznany przez sąd za niegodnego (art. 928 KC).

Jak działa przyrost?

1. Przyrost ma zastosowanie wyłącznie przy dziedziczeniu testamentowym, jeżeli:
   a) spadkodawca powołał co najmniej 2 spadkobierców, w 1 lub więcej testamentów,
   b) przynajmniej 1 z nich nie chce lub nie może być spadkobiercą (z powodów wskazanych wyżej),
   c) pozostał przynajmniej 1 z powołanych spadkobierców.
2. Na skutek działania przyrostu:
   a) nie dochodzą do dziedziczenia spadkobiercy ustawowi testatora,
   b) udział objęty przyrostem przypada pozostałym spadkobiercom testamentowym, stosunkowo powiększając ich udziały.
3. Przyrost może działać w stosunku do 1 lub więcej zwolnionych udziałów w tym samym spadku. Może wtedy dojść do sytuacji, gdy 1 spadkobierca testamentowy nabędzie wszystkie zwolnione udziały.
4. Jeżeli żaden spośród spadkobierców testamentowych nie chce lub nie może dziedziczyć, dojdzie do dziedziczenia przez ustawowych spadkobierców testatora.
5. Przyrost występuje w sytuacji, gdy:
   a) spadkobierca rozrządzi w testamencie całym spadkiem,
   b) rozrządzenie dotyczy części spadku (w testamencie powołano spadkobierców ułamkowej części spadku, natomiast część pozostała jest dziedziczona przez spadkobierców ustawowych).
6. Przyrost działa również w przypadku zastosowania reguły interpretacyjnej art. 961 KC: jeżeli spadkodawca w testamencie przeznaczył kilku oznaczonym osobom poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osoby te poczytuje się w razie wątpliwości za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów.
7. Udział przypadający spadkobiercy z tytułu przyrostu zachowuje pewną odrębność, ponieważ spadkobierca może odrzucić udział spadkowy przypadający mu z tytułu przyrostu, a przyjąć udział przypadający mu jako spadkobiercy powołanemu (art. 1014 § 2 KC).
8. Spadkobierca, któremu przypada udział spadkowy z tytułu przyrostu, obowiązany jest, w braku odmiennej woli spadkodawcy, wykonać obciążające spadkobiercę pierwotnego zapisy zwykłe, polecenia i inne rozrządzenia spadkodawcy (art. 967 § 2 KC).

Czy przyrost można wyłączyć?

Działanie art. 965 KC może wyłączyć spadkodawca przez wyrażenie odmiennej woli:

1. wprost, np. przez użycie w testamencie sformułowania „wyłączam przyrost” lub innego o podobnym znaczeniu, o ile wolę testatora można ustalić w drodze wykładni testamentu,
2. pośrednio, np. przez:
   a) skuteczne ustanowienie spadkobiercy podstawionego, powołanego na wypadek, gdyby inna osoba powołana jako spadkobierca testamentowy nie chciała lub nie mogła być spadkobiercą (art. 963 KC), również w przypadku konwersji ustawowej podstawienia powierniczego w podstawienie zwykłe (art. 964 KC),
   b) postanowienie, że zwolniony udział dziedziczą spadkobiercy ustawowi.
   Przyrost można wykluczyć całkowicie lub zmodyfikować przez ograniczenie do niektórych spadkobierców lub części udziału spadkowego.

Stan prawny: 17.05.2026r.